Folwark Karczemka Wellness and Restaurant

Folwark Karczemka / Lokalizacja / Ogólne Informacje
urlop w Polsce
twitter/folwarkKarczemka google/folwarkKarczemka facebook/folwarkKarczemka mail folwarkKarczemka

Lokalizacja

Dojazd i mapy Ogólne informacje Folwark Wczoraj i Dziś Atrakcje regionu Wycieczki Butik - Antique Store Regulamin

Karczemka SC
ul. Karczemka 7
14-330 Małdyty
tel +48 601 306 741
tel/fax + 48 89 522 67 30
info@karczemka.pl

Folwark Karczemka - miejsce z historią w tle...

Historia okolic Karczemki sięga IX wieku, kiedy to anglosaski podróżnik Wulfstan odbył podróż morską na ziemie zamieszkiwane przez pruskie plemiona Pomezanów, Warmów, Jaćwingów i Sambów. W swojej kronice wspomina wtedy dobrze zorganizowaną osadę Truso, współcześnie - dzięki badaniom archeologicznym - zlokalizowaną nad jeziorem Drużno. Miejscowość ta znana jest również jako prawdopodobne miejsce misji Wojciecha - biskupa Pragi. To kilkanaście kilometrów od Truso święty poniósł męczeńską śmierć, a jego relikwie złożono w Gnieźnie.

Historia Prus Wschodnich rozpoczyna się w 1225 roku, kiedy król Polski, Konrad Mazowiecki, poprosił rycerzy Zakonu Najświętszej Marii Panny w Jerozolimie o pomoc w pokonaniu pogańskich plemion, przeciwstawiających się chrystianizacji ziem leżących na południe od Morza Bałtyckiego. W owych czasach wszelkie pogańskie terytoria traktowano jako bezpańskie, stąd też cesarz Fryderyk II Hohenstauf z dynastii Staufów powierzył Wielkiemu Mistrzowi Zakonu panowanie na tych terenach. Podporządkowanie i zagospodarowanie obszarów poprzedziły wieloletnie walki z rdzennymi mieszkańcami. A jednak już pod koniec XIV wieku terytoria państwa zakonnego obejmowały olbrzymie tereny i uznawano je za najlepiej zarządzane w średniowiecznej Europie. Znaczenie państwa zakonnego zmalało dopiero w wyniku bitwy pod Grunwaldem (15.07.1410), w której wojska zakonne poniosły klęskę z rąk wojsk polskich i litewskich. Na podstawie traktatu krakowskiego Wielki Mistrz Zakonu Ludwig von Erlichschausen w 1466 roku zmuszony został do uznania zwierzchnictwa lennego króla polskiego Zygmunta I Starego i do oddania ogromnych połaci swojego terytorium. Kolejna zmiana w strukturze państwa zakonnego nastąpiła w 1525 roku. Wtedy to ostatni Mistrz Zakonu Albrecht Hohenzollern Ansbach, pod wpływem reformacyjnych działań Marcina Lutra, przekształca państwo zakonne w państwo świeckie, a sam zostaje księciem Prus. Po wygaśnięciu dynastii Hohenzollernów w 1611 roku polski sejm oddaje Prusy w lenno królowi brandenburskiemu. Przełomowym dla okolicy okazał się również rok 1626, kiedy to wojska króla szwedzkiego Gustawa II zajęły okoliczne miasta. Aż do tej chwili właścicielami Budwit (Bauditten), w którego skład wchodziły ziemie gdzie później powstał folwark Karczemka byli von Diebessowie, a od 1668 roku, von Rappen. Za czasów panowania Fryderyka III, elektora Brandenburgii, majątek w Budwitach (Bauditten) należy do rodu von Kleist, a później przechodzi w ręce Friedricha von Anerswafa. W 1803 roku przejmuje go Ernst von Foelkersamb. Wcześniejsze podupadanie majątku spowodowane między innymi szerzącą się na tych terenach epidemią, pogłębiają zniszczenia powstałe w wyniku kampanii napoleońskiej, przechodzącej przez tereny Prus.

Dynamiczny rozwój Budwit (Bauditten) wiąże się z nowym właścicielem - Gustawem von Frantzins. W 1827 roku zleca on budowę młyna oraz budynków gospodarczych na klinowym obszarze przylegającym do Jeziora Piniewskiego. Jezioro to z Jeziorem Sambrodzkim łączy kanał Ulgi. I tak na mapie Freidricha Leopolda von Schrottera, pochodzącej z końca XVIII wieku, można zauważyć zaznaczone zabudowania: osadę rybacką z północnej strony (Fischerbuden) oraz z południowej strony - gospodę (Hoffnungs). W 1837 roku na kanale Ulgi zostaje uruchomiony młyn wraz z zabudowaniami gospodarczymi, przekształconymi później na wozownię. Młyn otrzymuje nazwę Hoffnungsmuhle - Młyn Nadziei i wraz z wozownią w całości należy do majątku w Budwitach. W tymże roku w pobliskim Elblągu zostaje uruchomiony pierwszy warsztat mechaniczny Gotrliba Ferdynanda Schichau, który specjalizuje się w wytwarzaniu łodzi o stalowym kadłubie oraz wszelkich maszyn parowych. Po oddaniu do użytku pierwszej linii kolejowej (1853) właściciel warsztatu rozpoczyna również budowę lokomotyw parowych.

Rozwój myśli technicznej na terytoriach Prus Wschodnich w połowie XIX wieku przyczynia się do budowy pierwszych sztucznych kanałów i poszerzenia wodnych szlaków handlowych. Projektant kanału, Georg Jacob Stenke, przyjmuje zlecenie Fryderyka II, który marzy o tym, aby drogą wodną połączyć Prusy Wschodnie z Bałtykiem. Tak więc w 1837 roku rozpoczyna się budowa kanału Oberlandische, zwanego później Kanałem Elbląskim. Ten najdłuższy kanał żeglugowy wraz z odgałęzieniami ma długość 151, 7 km. Na kanale znajduje się pięć pochylni i dwie śluzy. Prace nad budową trwają do 1881 roku, a biuro budowy kanału znajduje swoją siedzibę w neogotyckiej oficynie pałacowej, wchodzącej w skład kompleksu pałacowego w Małdytach (Maudithen), należącego niegdyś do dóbr Augusta II Mocnego, króla Polski. Już w 1852 roku między Iławą a Elblągiem zaczyna kursować parowiec „Reederei Kardinal”. W następnych sezonach flota wzbogaca się o dwa parowce śrubowe „Martha” i „Ernst”. Poza żeglugą pasażerską kanał obsługuje rejsy towarowe, a do transportu wykorzystywane są barki produkowane w elbląskiej stoczni „Schichau-Werft” i statki ostródzkiego Urzędu Budownictwa Wodnego. Budowa kanału, skądinąd stanowiąca dla obszaru swoiste „okno na świat”, ma jednak negatywny wpływ na młyn funkcjonujący w Budwitach. Obniżenie poziomu wody w Jeziorze Piniewskim i w Jeziorze Samborskim o ponad 5 metrów powoduje wyschnięcie kanału Ulgi i powiększenie cypla, na którym leży folwark. Młyn przestaje funkcjonować.

Ponowny rozkwit folwarku znajdującego się na cyplu rozpoczyna się wraz z nowym właścicielem. W 1855 roku całą posiadłość w Budwitach (Bauditten) oraz folwarki w Budytach (Boditten), Gizjanach (Gischainen), Gumiskach Dużych i Gumiskach Małych przejmuje Wilhelm von Eben. Podupadający młyn, zabudowania gospodarcze oraz postawiona na wydłużonym cyplu mała chata rybacka dostają nowego zarządcę. II połowa XIX wieku to nie tylko rozkwit folwarku, ale także rozkwit całych Prus Wschodnich. W 1877 roku powstaje połączenie kolejowe Warszawa- Gdańsk, krzyżujące się w Malborku z istniejącą wcześniej linią Królewiec- Elbląg- Berlin, a w 1895 roku powstaje nowa linia kolejowa Malbork- Prakwice- Małdyty (Maudithen). W tym samym roku zostaje przekopane nowe ujście Wisły, prowadzące do Zatoki Gdańskiej, co sprzyja dalszemu rozwojowi żeglugi. Intensywna żegluga przez najdłuższy w tamtych czasach kanał żeglugowy (84,2 km) Oberlandischerkanal, rozwój kolei oraz licznych traktów bitych, przyczynia się do przeniesienia letniej rezydencji cesarza Wilhelma II do Kadyn (Kadinen) koło Elbląga. Cesarz, początkowo jako książę, już w 1884 roku przyjeżdżał do Prakwic (Prokelwitz), majątku należącego do Richarda Dohne Shlobitten, gdzie z upodobaniem wyprawiał się na polowania. Dowód myśliwskiej aktywności cesarza stanowi kolekcja gipsowych kopii osiemdziesięciu cesarskich trofeów, która zdobiła wnętrze prakwickiej rezydencji. Oryginały obecnie zobaczyć można w pałacu w Poczdamie. Interesującą pamiątką tamtych czasów są tzw. „Kamienie Wilhelma”, pozostawione w okolicznych lasach w miejscach, gdzie cesarz ustrzelił cenne zwierzęce okazy. To na cześć Wilhelma II, po uruchomieniu połączenia kolejowego Malbork – Małdyty, zbudowano również w Prakwicach pawilon powitalny (Kaiser Mpfangs Pawillon), który przeniesiono później na stację, noszącą obecnie nazwę Gumiska Małe (dawniej Ebenhoh). W architekturze pawilonu można odnaleźć elementy lokalnej sztuki ludowej i - charakterystyczne dla kultury Wikingów - smocze głowy i trójzęby.

Aktywny rozwój terenów nie pozostaje bez wpływu na folwark, który doczekał się swojej nazwy. Zaczerpnięto ją od karczmy znajdującej się przy trakcie Małdyty- Elbląg. Zatem folwark Karczemka w czasie budowy Kanału to już nie tylko młyn i zabudowania gospodarcze, ale również tartak, który za sprawą zarządcy znajduje swoje miejsce na cyplu, tuż obok chaty rybackiej. W czasie intensywnej żeglugi na Kanale cypel ma nabrzeże przystosowane do przeładunku drewna i towarów rolniczych. Postępują też prace nad przebudową młyna i zabudowań gospodarczych. Od północno – zachodniej strony młyn dostaje piętrową oszkloną werandę, a wejście główne do budynku prowadzi przez werandę wspartą na konstrukcji zawiesia koła młyńskiego. Obie werandy zachwycają bogactwem drewnianych detali. Był to zapewne wpływ obecności zarządcy na wystawie we Lwowie, ale również zdobnej architektury cesarskiego pawilonu powitalnego w Prakwicach, na którym się wzorowano. Do młyna przeniesiona zostaje karczma. Na przełomie XIX i XX wieku na cyplu powstaje budynek – Willa Młynarza. To dom mieszkalny, zbudowany w stylu włoskim, z elementami regionalnej architektury. W otaczającym dom parku rosną typowe dla lokalnego krajobrazu dęby i lipy, a także rzadkie okazy: klony pomarańczowe, tuje, lipy wielkolistne. Zamiłowania ogrodnicze zaszczepił w gospodarzu G. J. Stenke, budowniczy Kanału, który z wypraw po Europie i Ameryce przywoził sadzonki drzew i krzewów.

Wiek XX to, dzięki sąsiedztwu z Kanałem, dalszy rozwój folwarku. W południowo-wschodniej części parku powstaje Budynek Ogrodnika, z dostawioną później nowoczesną metalową oranżerią, wzorowaną na konstrukcji pawilonów z wystawy światowej w Paryżu w 1900 roku, którą gospodarz terenów miał okazję podziwiać. Kolejno w Karczemce powstaje Budynek Gospodarczy Willi, oraz Szkutnika służąca do obsługi łodzi pływających po Kanale. Ponad drzewami parku widać komin należący do wybudowanej na jego skraju gorzelni. Folwark Karczemka, należący do majątku Budwity staje się miejscem chętnie odwiedzanym nie tylko, przez kupców i gości z Prus, ale i z zagranicy. Sprzyja temu żegluga turystyczna na Kanale. Od 1927 roku flota turystyczna wzbogaca się o statek „Herta” i jednostkę wycieczkową „Hejni”, a statek „Konrad” rozpoczyna regularne rejsy turystyczne na trasie Ostróda – Elbląg.

Tak teraz, jak i przed laty, miejsce, gdzie leży Karczemka, zachwyca niepowtarzalnym pięknem i zaskakuje nawet najbardziej wytrawnego tropiciela uroków przyrody. Znaleźć tu można wszystko - tereny Żuław Wiślanych (najniższy punkt 1,8m p.p.m. w Raczkach Elbląskich) i najwyższe wzniesienia na Wysoczyźnie Elbląskiej (197 m n.p.m. Maślana Góra w Milejewie).